YARGITAY  10. Hukuk Dairesi

E:2016/13551, K: 2018/10295

Davacı, davalı işverene ait iş yerinde hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ve karar temyiz edilmiştir, temyizde;

Dava, hizmet tespit davasıdır. İşveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetleringeçtiği yılın sonuna kadar 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim gün sayıları nazara alınır.

Hizmet akdi ile çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur.Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeği aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların resen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

Davacının, iddiasının kaynağı olan bütün varlıkların dayandıkları vakıaları, dayandıkları delilleri ve hangi delilinhangi vakıanın ispatı için gösterildiğine açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatları ile bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekan ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve çalışmaların sunulması gerekir iddia somutlaştırıldıktan sonra hakim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layıhalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

Hakim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi ve hukukiaçıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir, soru sorabilir, delilgösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hakim, davayı aydınlatma ödevi ön inceleme görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı ve eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının kurum sicil dosyası iş yeriözlük dosyası temin edilip iş yerinin kanun kapsamında bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne iş yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.