Gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin ticari ve sınai faaliyetlerinde kullandıkları emtiaların iktisadi kıymetlerinde yangın, deprem, su basması gibi afetler yüzünden veya bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi nedenlerle önemli bir azalış meydana gelmekte veya bu emtialar tamamen zayi olmaktadır. Bozulmak, çürümek veya son kullanma tarihinin geçmesi nedeniyle zayi olan emtia imha edilebilmektedir. Bu durumda mükellefler vergi mevzuatında yer alan bazı uygulamaları dikkate almaları gerekmektedir.

Bozulmak, çürümek ve son kullanma tarihi geçmesi nedeniyle imha edilen emtia için vergi kanunları açısından yapılması gerekenler makalemizin konusunu oluşturmaktadır.

KONUNUN VERGİ MEVZUATI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Vergi Usul Kanunu Yönünden

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 274 üncü maddesine göre emtia, maliyet bedeliyle değerlenir. Emtianın maliyet bedeline nazaran değerleme günündeki satış bedelleri %10 ve daha fazla bir düşüklük gösterdiği hallerde mükellef, maliyet bedeli yerine 267 nci maddenin ikinci sırasındaki usul hariç olmak üzere, emsal bedeli ölçüsünü tatbik edebilir. Bu hüküm 275 inci maddede yazılı mamuller için de uygulanabilir.

Mezkur Kanun’un 278 inci maddesinde yangın, deprem ve su basması gibi âfetler yüzünden veyahut bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi haller neticesinde iktisadi kıymetlerinde önemli bir azalış vaki olan emtia ile maliyetlerinin hesaplanması mutat olmayan hurdalar ve döküntüler, üstüpü, deşe ve ıskartalar emsal bedeli ile değerleneceği hüküm altına alınmıştır.

Vergi Usul Kanunu’nun 267 nci maddesinde tanımlanan emsal bedeli, gerçek bedeli olmayan veya bilinmeyen veyahut doğru olarak tespit edilemeyen bir malın, değerleme gününde satılması halinde emsaline nazaran haiz olacağı değerdir. Emsal bedeli sıra ile ortalama fiyat esası, maliyet bedeli esası ve takdir esasından biri ile tespit edilir.

Bozulmak, çürümek veya son kullanım tarihinin geçmesi nedeniyle imhasına karar verilen emtialar için ilk iki sırada yer alan emsal bedeli ölçüleri tatbik edilemeyeceğinden üçüncü sırada yer alan takdir esasının kullanılması gerekmektedir.