Mahmut ÇOLAK

I- GİRİŞ
Yaklaşık 13 yıl boyunca yürürlükte bulunan ve 15.05.2013 tarihli ve 28648 sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanan Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, 02.04.2026 tarihli ve 33212 sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanan ve 02.04.2026 tarihinde yürürlüğe giren Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu çalışmamızda, bu yeni yönetmelik dikkate alınarak sistematik dahilinde çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri konu edilecektir.
II- İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
İşveren, çalışanların işe başlama eğitimlerini (işe başlama eğitimi; çalışan fiilen çalışmaya başlamadan önce, çalışanın yapacağı işi, varsa kullanacağı iş ekipmanını, çalışma ortamından kaynaklanan riskler ve işyerine özgü iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini içeren konularda uygulamalı ve yüz yüze olarak verilen eğitimdir) temel eğitimleri (temel eğitim; asgari olarak makalenin (V) başlığında belirtilen konuları içeren ve düzenli aralıklarla tekrarlanan eğitim) ve gerekli hâllerde bu Yönetmelikte yer alan diğer eğitimleri almasını sağlar.
İşveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilişkin olarak; eğitim programlarını hazırlamak ve uygulamak, eğitimler için uygun yer, araç ve gereçleri temin etmek, çalışanların bu programlara katılmasını sağlamak ve katılımları eğitim katılım tutanağı ile kayıt altına almak, eğitimleri tamamlayanlar için gerekli belgeleri düzenlemek, eğitimleri, değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilemek, gerektiğinde ve düzenli aralıklarla eğitimlerin tekrarlanmasını sağlamak, işveren, çalışanlarda iş sağlığı ve güvenliğine yönelik bilgi, tutum ve davranış değişikliği oluşturabilecek nitelikte eğitimlerin verilmesini sağlamakla yükümlüdür.
İşveren, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde yapılacak işlerde karşılaşılacak sağlık ve güvenlik riskleri ile ilgili yeterli bilgi ve talimatları içeren eğitimin alındığına dair belge olmaksızın, başka işyerlerinden çalışmak üzere gelen çalışanları işe başlatamaz.
İşveren, iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz. İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde geçen süre çalışma süresinden sayılır. Eğitim sürelerinin haftalık çalışma süresinin üzerinde olması hâlinde, bu süreler fazla sürelerle çalışma veya fazla çalışma olarak değerlendirilir.
III- ÇALIŞANLARIN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Çalışanların, iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ile ilgili yükümlülükleri; uygulamaya konulan eğitim programları çerçevesinde iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine katılmak, eğitimleri düzenli takip etmek, eğitimlerin verimli olması için gereken dikkat ve özeni göstermek, işveren tarafından uygulanan ölçme ve değerlendirmelere katılmak, eğitimlerde edindiği bilgileri yaptığı iş ve işlemlerde uygulamak ve bu konudaki talimatlara uymaktır.
IV- İŞE BAŞLAMA EĞİTİMLERİ
İşveren, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanların fiilen çalışmaya başlamadan önce işe başlama eğitimi almasını sağlar. İşe başlama eğitimi; çalışanın yapacağı iş, varsa kullanacağı iş ekipmanı, çalışma ortamından kaynaklanan riskler ve işyerine özgü iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine ilişkin konuları içerir. İşe başlama eğitimi, çalışanın tehlike ve risklere karşı korunmasını sağlayacak nitelikte, uygulamalı ve yüz yüze olarak verilir. İşe başlama eğitimleri; işveren, işyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimleri veya işveren tarafından görevlendirilen bilgi sahibi ve deneyimli çalışanlar tarafından verilir. İşe başlama eğitimi her çalışan için en az iki saat olarak düzenlenir. Bu eğitimlerde geçen süre temel eğitim süresinden sayılmaz. tamamlanan işe başlama eğitimi; eğitim veren kişi, çalışan ve işverenin veya vekilinin imzası ile tutanak altına alınır, çalışanın özlük dosyasında saklanır.
V- TEMEL EĞİTİMLER
İşveren, temel eğitimlerin çalışan işe başladıktan sonra en kısa sürede tamamının verilmesini sağlar. Bu süre işyerindeki sağlık ve güvenlik riskleri göz önünde bulundurularak işveren tarafından belirlenir. Ancak bu süre çalışanın işe başlamasından itibaren her hâlükârda 3 aydan fazla olamaz.
Temel eğitim aşağıdaki konuları asgari olarak içerir:
1. Genel konular
a) Çalışma mevzuatı ile ilgili bilgiler
b) Çalışanların yasal hak ve sorumlulukları
c) İşyeri temizliği ve düzeni
ç) İş kazası ve meslek hastalığından doğan hukuki sonuçlar
2. Sağlık konuları
a) Meslek hastalıklarının sebepleri
b) Hastalıktan korunma prensipleri ve korunma tekniklerinin uygulanması
c) Biyolojik ve psikososyal risk etmenleri
ç) İlk yardım
d) Bağımlılık yapıcı maddelerin zararları ve teknoloji bağımlılığı
3. Teknik konular
a) Kimyasal, fiziksel ve ergonomik risk etmenleri
b) Elle kaldırma ve taşıma
c) Parlama ve patlama
ç) Yangın ve yangından korunma
d) İş ekipmanlarının güvenli kullanımı
e) Ekranlı araçlarla çalışma
f) Elektrik, tehlikeleri, riskleri ve önlemleri
g) İş kazalarının sebepleri ve korunma prensipleri ile tekniklerinin uygulanması
ğ) Sağlık ve güvenlik işaretleri
h) Kişisel koruyucu donanım kullanımı
ı) İş sağlığı ve güvenliği genel kuralları ve güvenlik kültürü
i) Acil durumlar, tahliye ve kurtarma
4. İşe ve işyerine özgü riskler ve risk değerlendirmesine dayalı konular