Fırat İNSEL

Af kavramı genel itibariyleceza hukuku veanayasa hukukunda düzenlenmesine karşın, doğurduğu sonuçlar itibariyle özel hukuku da ilgilendiren bir kavramdır. Af kelime olarak herhangi bir suçu ya da bir kusuru ve yahut yapılan bir hatayı bağışlamak anlamlarında kullanılmaktadır(TDK,GüncelTürkçeSözlük).Geniş anlamda af kavramına bakıldığında ise bir suçu işleyen bireyin takip edilmesi ve cezalandırılması yolu ile toplumsal erke ilişkin hakkın kullanılması ile adalet ve genel fayda düşüncesi göz önünde bulundurularak verilen cezalardan kısmen veya tamamen vazgeçilmesi anlamına gelmektedir

Hukuk sistemimizde mali affa ilişkin bir tanımlama yapılmadığından birçok kişi vergi affı kavramını ve mali af kavramını aynı anlamda kullanmıştır. Ancak her ne kadar literatürde mali af kavramı ile vergi affı kavramları için aynı tanımlamalar yapılsa da mali af; vergi affını içine alan daha geniş bir kavramdır.Zira genel olarak mükelleflerin vergi borçları ve bu borçlara ilişkin gecikme zamları ile verginin aslı vergi af kanunlarının kapsamına girerken,mali af kanunlarının kapsamına ise vergi affının kapsamına giren değerlerle beraber bir çok kamu kurumuna ait idari ve para cezaları, sosyal güvenlik kurumuna ait pirim borçları ve  bu borçlara ilişkin cezalar,özel hukuk çerçevesinde kurulan ilişki sonucunda oluşan mülk ve teşebbüs gelirleri, ecrimisil, belediyelere ait borç ve cezalar, il özel idareleri ve diğer kamu kurumlarına ait borç ve cezalar, devlet bankalarının çiftçilere verdiği krediler ve gecikme faizleri gibi geniş bir alanı kapsamaktadır.

Makalenin konusuolan vergi affı kavramına bakıldığında ise Vergi Usul Kanununda affa dair bir hüküm bulunmadığından literatürde bir çok tanımlama yapılmıştır.Ancak genel bir tanımla ile vergi affını;devletin çıkartacağı bir kanun ile vergi ve/veya cezalarından doğan alacaklarından tek taraflı olarak kısmen veya tamamen vazgeçmesi şeklinde tanımlamak mümkündür.Ancak siyasi iradeler,vergi aflarına başvururken çıkarmış olduğu af kanunlarında af kavramının nadiren kullandığı görülmektedir.Af kavramı yerine 1960 yılından önce çıkarlan kanunlarda terkin, tasfiye ifadeleri kullanılırken 1960 yılından sonra ise genellikle özel uzlaşma yoluyla tahsil,alacakların tahsilinin hızlandırılması gibi ifadeler kullanılmıştır. Daha sonraki dönemlerde ise vergi affı yerine vergi barışı,tahsil edilemeyen alacakların yeniden yapılandırılması, milli ekonomiye kazandırma, torba yasa gibi ifadeler kullanılmıştır

2-VERGİ AFLARININ ÇIKARILMA NEDENLERİ

Devletin çıkarmış olduğu vergi aflarına ilişkin birçok gerekçe vardır. Af kanunlarının siyasi, ekonomik, nedenleri ile birlikte siyasi, ekonomik, mali, sosyal, idari, teknik ve psikolojik nedenleri de bulunmaktadır.